Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ – H άμυνα του Λούζιν

Ο Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ γεννήθηκε στην Αγία Πετρούπολη το 1899, από αριστοκρατική οικογένεια. Όταν οι Μπολσεβίκοι πήραν την εξουσία στη Ρωσία, η οικογένειά του εγκατέλειψε τη χώρα. Σπούδασε γαλλική και ρωσική λογοτεχνία στο κολέγιο Τρίνιτι του Κέιμπριτζ και το 1922 εγκαταστάθηκε στο Βερολίνο, όπου ο πατέρας του εξέδιδε τη ρωσόφωνη εφημερίδα “Rul'”. Η άνοδος του ναζισμού στη Γερμανία οδήγησε το Βλαντιμίρ, τη γυναίκα του Βέρα και το γιο τους Ντμίτρι στο Παρίσι, το 1938, και η νίκη του Χίτλερ τους οδήγησε οριστικά στην Αμερική, το 1940, όπου έζησε και δίδαξε λογοτεχνία στο κολέγιο Γουέλεσλι, στο Στάνφορντ, στο Κορνέλ και στο Χάρβαρντ. Από το 1959 αφοσιώθηκε αποκλειστικά στη συγγραφή. Ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς του εικοστού αιώνα, έγραψε στα ρωσικά και στα αγγλικά. Το 1973 τιμήθηκε με το Αμερικανικό Μετάλλιο Λογοτεχνίας.

Οι περισσότεροι τον γνωρίζουν από το αριστούργημα του “Λολίτα” το οποίο αργότερα μεταφέρθηκε και στον κινηματογράφο. Ένα παλαιότερο του (1930) όμως μυθιστόρημα “Η Άμυνα του Λούζιν” θεωρείται εξίσου σημαντικό και πραγματεύεται το Σκάκι!

222579

 

H πλοκή του έργου αφορά τον χαρακτήρα του τίτλου, Aleksandr Ivanovich Luzhin. Ως παιδί, θεωρείται περιθωριακός και αντικείμενο χλευασμού από τους συμμαθητές του. Μια μέρα,ένας επισκέπτης έρχεται στο σπίτι του πατέρα του, και τον ρωτάει αν ξέρει πώς να παίζει σκάκι. Αυτή η συνάντηση του χρησιμεύει ως κίνητρό για να ξεκινήσει το σκάκι. Παρατάει το σχολείο και πραγματοποιεί μόνο κατ ‘οίκον επισκέψεις στης θείας του για να μάθει τα βασικά. Γίνεται γρήγορα ένας μεγάλος παίκτης, πρωταγωνιστεί σε τοπικούς αγώνες και συνεχώς ανεβαίνει στην κατάταξη ως σκακιστής. Το ταλέντο του είναι τεράστιο και βρίσκεται στο επίπεδο του Grandmaster σε λιγότερο από δέκα χρόνια. Για πολλά χρόνια, παραμένει ένας από τους κορυφαίους παίκτες στον κόσμο, αλλά τελικώς αποτυγχάνει να γίνει παγκόσμιος πρωταθλητής.

Κατά τη διάρκεια ενός από τα τουρνουά, σε ένα θέρετρο, συναντά μια νεαρή κοπέλα, που δεν ονομάζεται ποτέ στο μυθιστόρημα, την οποία ερωτεύεται και τελικά της προτείνει να παντρευτούν.

Στην συνέχεια όμως τα πράγματα πέρνουν στροφή προς το χειρότερο, όταν παίζει ενάντια στον Turati, (Ιταλό Grandmaster), στο τουρνουά που θα καθορίσει ποιος θα αντιμετωπίσει τον παγκόσμιο πρωταθλήτη. Πριν και κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, ο Luzhin  καταρρέει ψυχικά, κάτι το οποίο κορυφώνεται όταν η προσεκτικά σχεδιασμένη άμυνα εναντίον του Turati αποτύγχανει από τις πρώτες κινήσεις. Όταν ο αγώνας τελικά διακόπτετε ο Luzhin περιπλανιέται μέσα στην πόλη σε κατάσταση πλήρους αποσύνδεσης από την πραγματικότητα.

Όταν επιστρέφει στο σπίτι και αναπάευται, τελικά αναρρώνει. Ο γιατρός εξηγεί στην αρραβωνιαστικιά του ότι το σκάκι ήταν η αιτία για την πτώση του, και πως ότι του θυμίζει το σκάκι πρέπει να απομακρυνθεί από το περιβάλλον του.

Σιγά-σιγά όμως, το σκάκι  επιστρέφει στις σκέψεις του (με τη βοήθεια περιστατικών, όπως μια παλιά σκακιέρα τσέπης που βρέθηκε σε μια τσέπη του παλτού).Ο Luzhin αρχίζει να βλέπει τη ζωή του σαν ένα παιχνίδι σκάκι, η μνήμη του ανακαλεί παλαιότερες “κινήσεις” και έτσι επιστρέφει η εμμονή του με το παιχνίδι. Προσπαθεί λοιπόν απεγνωσμένα να βρει την “κίνηση” που θα τον υπερασπιστεί από την “ήττα” στην ζωή-παιχνίδι, και όσο περνάει ο χρόνος το αισθάνεται όλο και πιο έντονα, όλο και πιο κοντά του.

Τελικά, μετά από μια αναμέτρηση με τον παλιό μέντορά του, Valentinov, και λίγο πριν κερδίσει την κρίσιμη παρτίδα ο Luzhin συνειδητοποιεί ότι πρέπει “να εγκαταλείψει το παιχνίδι”, όπως λέει ο ίδιος στη σύζυγό του (η οποία προσπαθεί απεγνωσμένα να επικοινωνήσει μαζί του). Κλειδώνεται στο μπάνιο (την ώρα που η σύζυγός του και επισκέπτες χτυπούν απεγνωσμένα την πόρτα). Εκείνος ανεβαίνει στο παράθυρο, και αν και υπονοείται ότι πεθαίνει , η κατάληξη είναι σκόπιμα ασαφής. Η τελευταία γραμμή του μυθιστόρηματος έχει ως εξής: Η πόρτα τελικά έσπασε  “Αλεξάντερ Ιβάνοβιτς,Αλεξάντερ Ιβάνοβιτς” ακούστηκε από αρκετές φωνές. Όμως δεν υπήρχε Αλεξάντερ Ιβάνοβιτς.

ISBN: 9789603755906