2ο Κύπελλο «Ζάππας» στη Λύση Σκακιστικών Προβλημάτων

puzzles

Την Κυριακή 24 Σεπτεμβρίου 2017 (ώρα 11.00-13.30) θα πραγματοποιηθεί το 2ο Κύπελλο «Ζάππας» στη Λύση Σκακιστικών Προβλημάτων, το οποίο είναι αφιερωμένο στον κορυφαίο Έλληνα συνθέτη σκακιστικών προβλημάτων Βύρωνα Ζάππα (από τους λίγους με τον τίτλο του γκρανμαίτρ στη σύνθεση). Μετά τις επιτυχημένες διοργανώσεις του Κυπέλλου Λύσης, που διεξάγεται στην αρχή της χρονιάς, στόχος του Κυπέλλου «Ζάππας» είναι να δώσει μια ακόμη ευκαιρία στους Έλληνες λύτες να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους και να καθιερωθεί και αυτό στο ελληνικό καλεντάρι του καλλιτεχνικού σκακιού.

Όπως και το Κύπελλο Λύσης, Το Κύπελλο «Ζάππας» είναι ένας διαγωνισμό που:

α) απευθύνεται τόσο σε έμπειρους λύτες όσο και σε σκακιστές που ελάχιστα ή και καθόλου έχουν ασχοληθεί με τα σκακιστικά προβλήματα

β) θα πραγματοποιηθεί ταυτόχρονα σε πολλές ελληνικές πόλεις, με κοινά θέματα και ενιαία βαθμολόγηση, ώστε να δοθεί η ευκαιρία σε περισσότερους σκακιστές να γνωρίσουν τον κόσμο του Καλλιτεχνικού Σκακιού.

Στο διαγωνισμό θα δοθούν προς λύση 12 προβλήματα από όλες τις «επίσημες» κατηγορίες (δηλ. δύο σε κάθε κατηγορία: ορθόδοξα δύο κινήσεων, ορθόδοξα τριών κινήσεων, ορθόδοξα περισσοτέρων κινήσεων, βοηθητικά, αντίστροφα και σπουδές) και οι διαγωνιζόμενοι θα προσπαθήσουν να λύσουν όσο περισσότερα μπορέσουν μέσα στο χρόνο των 2,5 ωρών. Τα μισά προβλήματα (το ένα κάθε κατηγορίας) έχουν επιλεγεί έτσι ώστε να είναι επιλύσιμα ακόμη και από άπειρους -στον τομέα αυτόν- σκακιστές, ενώ τα άλλα μισά είναι επιπέδου διεθνών διαγωνισμών. Φυσικά πολύ χρήσιμο έως απαραίτητο θα ήταν οι αρχάριοι στη λύση να κατατοπιστούν εκ των προτέρων για το είδος των προβλημάτων που θα αντιμετωπίσουν, τον τρόπο γραφής των απαντήσεων, τις συνθήκες κλπ. Για το σκοπό αυτό υπάρχει υλικό στην ιστοσελίδα: http://www.kallitexniko-skaki.blogspot.gr (με χρήση υπερσυνδέσμων επί της παρούσας προκήρυξης). Συγκεκριμένα: α) Περιγραφή όλων των επίσημων κατηγοριών και του τρόπου γραφής των λύσεων β) Ειδική αναφορά στα Βοηθητικά και τα Αντίστροφα γ) Διαδικτυακές προτάσεις για να βρείτε προβλήματα δ) Το γλαφυρό άρθρο του Παναγιώτη Κονιδάρη «η συνωμοσία των λυτών»: http://skakistiko.com/wp-content/uploads/2017/09/η-συνωμοσία-των-λυτών.pdf ε) Λεπτομερέστερη και επιστημονικότερη παρουσίαση του Καλλιτεχνικού Σκακιού, για όσους ενδιαφέρονται να εμβαθύνουν στο θέμα.

Συνοπτική περιγραφή

Τα προβλήματα μοιράζονται τυπωμένα σε διαγράμματα. Ο κάθε λύτης τοποθετεί τις θέσεις στη σκακιέρα που του δίνεται (μπορεί να χρησιμοποιήσει και δικές του) και προσπαθεί να βρει τις λύσεις μετακινώντας, αν θέλει, τα κομμάτια. Καταγράφει τις απαντήσεις σε ειδικό φύλλο.

Βαθμολόγηση, βραβεύσεις, Elo

Οι απαντήσεις των λυτών όλης της χώρας θα συγκεντρωθούν και θα βαθμολογηθούν από τον «κεντρικό» διοργανωτή, ώστε να υπάρξει ενιαίος πίνακας βαθμολογίας. Τα αποτελέσματα θα «μετρήσουν» για το Διεθνές Elo (του Καλλιτεχνικού Σκακιού, εννοείται). Ο πρώτος στην κατάταξη καθώς και ο πρώτος έφηβος [Προσοχή! Για τον ορισμό του «εφήβου» θα ακολουθήσουμε φέτος τον κανονισμό της WFCC που

περιλαμβάνει όποιον δεν κλείσει, μέσα στο 2017, τα 23 του χρόνια] θα βραβευθούν με κύπελλα, ενώ οι επόμενοι δύο με μετάλλια. Μετάλλιο θα απονεμηθεί και στην πρώτη γυναίκα. Οι κατά τόπους Διευθυντές Αγώνων μπορούν προαιρετικά να βαθμολογήσουν (ανεπίσημα) σε τοπικό επίπεδο τους λύτες της πόλης τους και να τους βραβεύσουν ανάλογα.

Ώρα έναρξης

Η ώρα έναρξης (11.00 π.μ.) θα τηρηθεί πολύ αυστηρά για ευνόητους λόγους (ανάγκη ταυτόχρονης έναρξης σε όλες τις πόλεις). Συνιστούμε σε όσους δεν έχουν εμπειρία τέτοιων διαγωνισμών, να προσέλθουν αρκετά νωρίτερα (30-40 λεπτά) ώστε να λύσουν με άνεση τυχόν απορίες τους.

Πόλεις όπου θα διεξαχθούν Διαγωνισμοί :

· ΑΙΓΑΛΕΩ (ΑΘΗΝΑ): Ιερά Οδός & Σούτσου 1, πλατεία Ηρώων Πολυτεχνείου (Δαβάκη), έναντι Εθνικής Τράπεζας, τηλ. 210 5910421. (5 λεπτά με τα πόδια από το σταθμό μετρό Αγία Μαρίνα (μπλε γραμμή). Από Πειραιά με τις γραμμές 831, 803 (αποβίβαση στη στάση «πλατεία Δαβάκη»).

Υπεύθυνος: Δημήτρης Σκυριανόγλου, τηλ. 6973-039006, email: dimiski@di.uoa.gr

· ΧΑΝΙΑ: Όμιλος Αντισφαίρισης Χανίων, οδός Ανδρέα Παπανδρέου-πρώην Δημοκρατίας (εντός του Εθνικού Σταδίου). Υπεύθυνος: Νίκος Σγουρός, τηλ. 6978-777543, email: nsg1971@yahoo.gr

· ΠΡΕΒΕΖΑ: Υπεύθυνος: Αντρέας Αθανασιάδης, τηλ. 6973-240377, email: andrewathanassiadis@gmail.com

· ΕΡΜΟΥΠΟΛΗ Σύρου: Αφροδίτης 2 (εντευκτήριο Σ.Σ. Σύρου). Υπεύθυνος: Μιχαήλ Κεραμιώτης, τηλ: 6937-313878, email: slowhand@otenet.gr

· ΠΤΟΛΕΜΑΪΔΑ: Κομνηνών 6 & Τραπεζούντος 38. Υπεύθυνος: Κώστας Αλεξίου, τηλ: 6977-757507 και 24630-21070 (5-9 μ.μ. Δευ-Παρ), email: alkostas58@yahoo.gr

· ΣΑΜΟΣ: α) στο Βαθύ Σάμου (Μανιάκειο). Υπεύθυνος: Δημήτρης Δαγκλής, τηλ: 6946-951431, email: ddaglis@hotmail.com

· ΔΡΑΜΑ: Εντευκτήριο Σκακιστικού Ομίλου Δράμας (25ης Μαρτιου 2α). Υπεύθυνος: Χρήστος Δεμιρτζόγλου, τηλ: 6945-499800, email: sidchris@gmail.com

· ΑΓ. ΚΗΡΥΚΟΣ Ικαρίας: Υπεύθυνος: Σάββας Κυριάκου, τηλ: 6932-478386, email: sakyrvar@hotmail.com, sakyrvar@yahoo.gr

Σημείωση: Αν βρεθούν διοργανωτές και σε άλλες πόλεις αυτές θα προστεθούν τις προσεχείς ημέρες

Υπεύθυνος για τη διοργάνωση είναι ο Δημήτρης Σκυριανόγλου (στοιχεία επικοινωνίας πιο πάνω). Την επιλογή των προβλημάτων και τη βαθμολόγηση έχει αναλάβει ο Παναγιώτης Κονιδάρης. Για κάθε ζήτημα που δεν προβλέπεται από την παραπάνω προκήρυξη, αρμόδια να αποφασίσει είναι τριμελής επιτροπή που αποτελείται από τους κ.κ. Νίκο Μενδρινό, Χάρη Φουγιαξή και Δημήτρη Σκυριανόγλου.

Το Σκακιστικό Πρόβλημα των 8 Βασιλισσών

n_queens_0Ένα πολύ γνωστό σκακιστικό πρόβλημα είναι αυτό των 8 Νταμών. Πώς μπορούμε να τοποθετήσουμε 8 Βασίλισσες σε μια κανονική (8×8) σκακιέρα χωρίς καμία από τις ντάμες να επιτίθεται στην άλλη;

Το ερώτημα τέθηκε για πρώτη φορά από τον Μαξ Μπέζελ (Γερμανός δημιουργός σκακιστικών προβλημάτων) το 1848. Δύο χρόνια αργότερα o Φράνζ Νάουκ έδωσε την λύση και μάλιστα μεγάλωσε τη διάσταση του προβλήματος. Το ερώτημα πλέον αφορούσε n αριθμό νταμών σε μια σκακιέρα που αποτελείται από n x n τετράγωνα! Από τότε πολλοί διάσημοι μαθηματικοί, όπως ο Γκάους, εργάστηκαν για τη λύση του.

Κάποια χρόνια αργότερα ο Γκάρντερ έκανε το πρόβλημα ακόμα πιο δύσκολο. Τοποθέτησε 3 λευκές και 5 μαύρες ντάμες σε μια σκακιέρα διαστάσεων 5X5 με τέτοιο τρόπο ώστε καμία του ενός χρώματος να μην επιτίθεται σε κάποια του αντίθετου. Σε αυτο το πρόβλημα υπάρχει μόνο μία λύση!

Στις ημέρες μας το Πανεπιστήμιο του St. Andrews της Σκωτίας προκαλεί προγραμματιστές από όλο τον κοσμό να λύσουν το πρόβλημα για πολύ υψηλές τιμές του n. Λύσεις μπορούν να προκύψουν για όλους τους φυσικούς αριθμούς (με εξαίρεση n=2 και n=3). Οι ερευνητές Τζέντ και Ναιτνγκέηλ αν και είδαν ότι η απάντηση για μια σκακιέρα με 64 τετράγωνα έρχεται σε κλάσματα του δευτερολέπτου, όταν η σκακιέρα γίνει 100×100 ή 1000×1000 οι υπολογιστές δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν εντός ενός λογικού χρονικού πλαισίου και κάνουν αναφορά ότι θεωρητικά μπορεί να χρειαστούν έως και 1000 χρόνια!

eightqueens01Στον παραπάνω πίνακα παρουσιάζονται οι 12 πιθανές λύσεις που αφορούν μια κανονική σκακιέρα με 64 τετράγωνα.

Σας προκαλούμε να το δοκιμάσετε και εσείς στο παρακάτω σύνδεσμο.

Η σύγχρονη μελέτη του προβλήματος στην πραγματικότητα δεν αφορά απλά την επίλυση του παραπάνω κλασικού προβλήματος. Η συνεισφορά της έχει να κάνει με το γνωστό στους επιστημονες της πληροφορικής P vs NP πρόβλημα και την θεωρία της πολυπλοκότητας.

Αυτό που μένει να αποδειχθεί είναι αν η λύση στο πρόβλημα τον n-Βασιλισσών σε μια n x n σκακιέρα ( με μερικές μάλιστα βασίλισσες να έχουν τοποθετηθεί εξ αρχής) μπορεί να προσφέρει στην λύση κάθε προβλήματος της NP (Ο ορισμός της κλάσης NP έχει ως εξής: Η κλάση NP περιλαμβάνει όλα τα προβλήματα απόφασης για τα οποία αν μας δοθεί ένα πιστοποιητικό της απάντησης ΝΑΙ, μπορούμε να επαληθεύσουμε σε πολυωνυμικο χρόνο ότι είναι σωστής κατηγορίας). Αν το παραπάνω ισχύει τότε κάθε αλγόριθμος ο οποίος μπορεί αν επιλύσει το εν λόγω πρόβλημα θα μπορεί να λύσει και κάθε άλλο της NP κατηγορίας.

Εδώ μπορείτε να βρείτε την σχετική μελέτη.

 

5o Σαμιακό Σκακιστικό Πρωτάθλημα

ΑΦΙΣΑ 2017

  1. ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ: Ο Σκακιστικός Όμιλος Σάμου «Μέλισσος» προκηρύσσει το 5ο Σαμιακό Σκακιστικό Ατομικό Πρωτάθλημα για μαθητές.
  1. ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΓΩΝΩΝ: Τους αγώνες διοργανώνει ο Σκακιστικός Όμιλος Σάμου «Μέλισσος» σε συνεργασία με το «Μαυρογένειο» ΕΠΑΛ Σάμου, την σκακιστική λέσχη «Μαραθόσποροι» του Γυμνασίου Μαραθοκάμπου, την σκακιστική ομάδα της Σχολής Θετικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου και την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου υπό την αιγίδα της Τοπικής Επιτροπής Σκακιστικών Σωματείων Αιγαίου της Ελληνικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας.
  1. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ & ΧΩΡΟΣ ΑΓΩΝΩΝ: Οι αγώνες θα διεξαχθούν την Κυριακή 19η Μαρτίου 2017 στις αίθουσες διδασκαλίας του ΕΠΑΛ Σάμου στο Βαθύ.
  1. ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ: Έχουν όλοι οι μαθητές και μαθήτριες των Δημοτικών Σχολείων, των Γυμνασίων και των Λυκείων, της Σάμου.
  1. ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ: Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να δηλώνουν τη συμμετοχή τους ηλεκτρονικά στο email nikosrokopanos@gmail.com μέχρι και το Σάββατο 18 Μαρτίου 2017. Εναλλακτικά, οι συμμετέχοντες μπορούν να δηλωθούν και από το Σχολείο τους με σχετικό έγγραφο που θα πρέπει να σταλεί είτε στο φαξ 2273031211 του Γυμνασίου Μαραθοκάμπου Σάμου είτε στο τηλέφωνο 2273035794 είτε στο email nikosrokopanos@gmail.com

Η τελική επιβεβαίωση των δηλωθέντων συμμετοχών (και τυχόν νέες συμμετοχές) θα πραγματοποιηθεί με τη φυσική παρουσία των συμμετεχόντων, στο χώρο των αγώνων, την Κυριακή 19 Μαρτίου 2017 (11:00 – 11:15).

  1. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΓΩΝΙΖΟΜΕΝΩΝ: Οι αγωνιζόμενοι θα χωριστούν καταρχήν σε ΑΡΧΑΡΙΟΥΣ και ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΟΥΣ (ανάλογα με το αν είναι μέλη σκακιστικών ομίλων ή όχι) και στη συνέχεια ανά τάξη και φύλο σε 8 κατηγορίες ως εξής:
1η Μαθητές δημοτικών σχολείων τάξεων α’, β’ και γ’
2η Μαθήτριες δημοτικών σχολείων τάξεων α’, β’ και γ’
3η Μαθητές δημοτικών σχολείων τάξεων δ’, ε’ και στ’
4η Μαθήτριες  δημοτικών σχολείων τάξεων δ’, ε’ και στ’
5η Μαθητές Γυμνασίων
6η Μαθήτριες Γυμνασίων
7η Μαθητές Λυκείων
8η Μαθήτριες Λυκείων

Αν το πλήθος των αγωνιζόμενων μιας κατηγορίας είναι μικρότερο ή ίσο του 8 τότε αυτοί θα παίξουν με το κυκλικό σύστημα πουλ. Αν οι αγωνιζόμενοι μιας κατηγορίας είναι περισσότεροι από 8 τότε αυτοί θα παίξουν με το ελβετικό σύστημα είτε των 5 είτε των 7 γύρων ανάλογα με το πλήθος τους.

  1. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΝΩΝ:
Άφιξη συμμετεχόντων & επιβεβαίωση συμμετοχών 11:00 – 11:15
Έναρξη των αγώνων 11:15
Διάλειμμα 14:30 – 15:30
Λήξη των αγώνων 18:30
Απονομές Επάθλων 18:45 – 19:00
  1. ΧΡΟΝΟΣ ΣΚΕΨΗΣ: Οι αγώνες θα διεξαχθούν χωρίς χρόνο σκέψης. Αν όμως κάποια παρτίδα διαρκεί περισσότερο από τις υπόλοιπες του ίδιου γύρου θα χρησιμοποιείται ρολόι με χρόνο σκέψης 5 λεπτών για κάθε παίκτη.
  1. ΔΙΑΙΤΗΣΙΑ: Επικεφαλής διαιτητής των αγώνων ορίζεται ο διαιτητής της ΕΣΟ κ. Χρήστος Γιαλιάς με βοηθούς που θα οριστούν από το Σκακιστικό Όμιλο Σάμου.
  1. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΙΣΟΒΑΘΜΙΑΣ: Τα κριτήρια άρσης ισοβαθμιών είναι τα εξής:
    για το ελβετικό σύστημα:

    1. Αποτέλεσμα του τουρνουά των ισόβαθμων εάν έχουν παίξει όλοι μεταξύ τους.
    2. Το κριτήριο Μπούλχοτζ (βαθμοί των αντιπάλων)
  • Το κριτήριο Σόννεμπορν – Μπέργκερ (βαθμοί αντιπάλων ανάλογα με το αποτέλεσμα).
  1. Άθροισμα προοδευτικής βαθμολογίας (και τα κριτήρια άρσης της).
  2. Αριθμός νικών (προηγείται ο σκακιστής-τρια με τις περισσότερες νίκες).

για το κυκλικό σύστημα πουλ:

  1. Το σύστημα Σόννεμπορν – Μπέργκερ (βαθμοί αντιπάλων ανάλογα με το αποτέλεσμα).
  2. Αριθμός νικών (προηγείται ο σκακιστής-τρια με τις περισσότερες νίκες).
  • Κατάταξη βαθμών του τουρνουά μεταξύ των ισόβαθμων.
  1. ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: Η μεταφορά των μαθητών από τα Σχολεία της δυτικής Σάμου (από το Καρλόβασι ή τον Μαραθόκαμπο) προς το χώρο των αγώνων, θα γίνει με λεωφορείο με ώρα αναχώρησης 09:15 το πρωί της Κυριακής 19 Μαρτίου από τον Μαραθόκαμπο, με ενδιάμεση στάση στο Καρλόβασι και αναχώρηση στις 10:00 (από την Εμπορική Σχολή) και επιστροφή το απόγευμα της ίδιας μέρας από το Βαθύ.
  1. ΒΡΑΒΕΥΣΕΙΣ: Οι τρεις πρώτοι της τελικής κατάταξης κάθε κατηγορίας θα βραβευθούν με μετάλλια. Όλοι οι συμμετέχοντες θα λάβουν διπλώματα συμμετοχής που θα αποσταλούν στα σχολεία τους.

ΠΡΟΣΟΧΗ: Οι διοργανωτές ενημερώνουν τους γονείς ότι:

  • δεν αναλαμβάνουν καμία ευθύνη για την επιτήρηση των αγωνιζομένων μαθητών και μαθητριών εκτός των χώρων των αγώνων.

 Το 5ο Σαμιακό Ατομικό Σκακιστικό Πρωτάθλημα για μαθητές, δεν αποτελεί σε καμιά περίπτωση προκριματική φάση για το ετήσιο Πανελλήνιο Σκακιστικό Πρωτάθλημα που διοργανώνει η ΕΣΟ.

 

 

-Ο-   -Η-
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ   ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
ΕΠΑΛ ΣΑΜΟΥ    
   
Βαγγέλης Τσεσμελής   Αντώνης Τσολομύτης
  Καθηγητής του Τμήματος Μαθηματικών
  Πανεπιστήμιο Αιγαίου
 
  Ανέστης Σαμψωνίδης
  Εκπαιδευτικός – ΕΠΑΛ Σάμου
 
  Βαγγέλης Τσεσμελής
  Εκπαιδευτικός – ΕΠΑΛ Σάμου
 
  Νίκος Ροκοπάνος
  Εκπαιδευτικός – Γυμνάσιο Μαραθοκάμπου
 
  Δημήτρης Δαγκλής
 
  Γιάννης Διαμαντάκος

 

Duchamp, το Σκάκι και η Avant-Garde

Πριν λίγες μέρες ολοκληρώθηκε στο ίδρυμα Joan Miro της Βαρκελώνης έκθεση αφιερωμένη στον Γάλλο καλλιτέχνη Henri-Robert-Marcel Duchamp. Το θέμα της έκθεσης φυσικά το σκάκι!

Dorothea Tanning, Chess Tournament at the Julien Levy Gallery, 6th January, 1945, collage with three photographs taken by Julien Levy.

Dorothea Tanning, Chess Tournament at the Julien Levy Gallery, 6th January, 1945, collage with three photographs taken by Julien Levy.

Ο Μαρσέλ Ντυσάν αποτελεί μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες στην πρωτοπορία της τέχνης του 20ού αιώνα. Καλλιτέχνης και θεωρητικός, από τους εισηγητές του ντανταϊσμού, γεννήθηκε στην ακμή του συμβολισμού και παρέμεινε συμβολιστής σε όλη του τη ζωή. Θεωρήθηκε “ένας από τους πραγματικά ελεύθερους ανθρώπους αυτής της εποχής”, ο οποίος “μαζί με τον Καντίνσκι και τον Μοντριάν ετοίμασε το δρόμο για το μέλλον”.

Man Ray, Échiquier surréaliste (Surrealist Chessboard), 1934, collage of gelatin silver print.

Man Ray, Échiquier surréaliste (Surrealist Chessboard), 1934, collage of gelatin silver print.

Ο Ντυσάν ήταν από τους πρώτους που υποστήριξαν με πάθος πως το έργο τέχνης δεν στοχεύει μόνο στην ευαισθητοποίηση της όρασης και της νόησης.

 

Marcel Duchamp, La Partie d’échecs (The Chess Game), 1910, oil on canvas.

Marcel Duchamp, La Partie d’échecs (The Chess Game), 1910, oil on canvas.

Τα πρώτα του έργα ζωγράφισε με τον τρόπο των ιμπρεσιονιστών, ενδιαφέρθηκε για τον φωβισμό, οδηγήθηκε στον κυβισμό. Η μη παραστατική τέχνη και ο φουτουρισμός διαμόρφωσαν την προσωπική του πορεία. Η αναγνώριση της τέχνης του ήρθε από την παρουσίαση έργων του στην Αμερική λίγο μετά την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα. Εκεί δημιούργησε μαζί με τον Φράνσις Πικαμπιά, τον Μαν Ραίη και άλλους, την ομάδα των ντανταϊστών της Νέας Υόρκης.

René Magritte, Le Géant (The Giant), 1937, argentic photograph.

René Magritte, Le Géant (The Giant), 1937, argentic photograph.

Muriel Streeter, The Chess Queens, 1944, oil on canvas

Muriel Streeter, The Chess Queens, 1944, oil on canvas

Mercè Rodoreda, Untitled (Composition IX), 1954, gouache on paper.

Mercè Rodoreda, Untitled (Composition IX), 1954, gouache on paper.

Sonia Delaunay, Les Robes simultanées (Trois femmes, formes et couleurs) (Simultaneous Dresses [Three Women, Forms, Colors]), 1925, oil on canvas.

Sonia Delaunay, Les Robes simultanées (Trois femmes, formes et couleurs) (Simultaneous Dresses [Three Women, Forms, Colors]), 1925, oil on canvas.

Michel Aubry, L’Échiquier (The Chessboard), 2000, painted wood, two reeds

Michel Aubry, L’Échiquier (The Chessboard), 2000, painted wood, two reeds

Josef Hartwig, Bauhaus-Schachspiel (Modell I) (Bauhaus Chess Set [Model I]), 2007, re-edition of the original chess set from 1923.

Josef Hartwig, Bauhaus-Schachspiel (Modell I) (Bauhaus Chess Set [Model I]), 2007, re-edition of the original chess set from 1923.

Jean Metzinger, Le Soldat à la partie d’échecs (Soldier at a Game of Chess), ca. 1915–16, oil on canvas.

Jean Metzinger, Le Soldat à la partie d’échecs (Soldier at a Game of Chess), ca. 1915–16, oil on canvas.

“Τώρα είμαι ικανοποιημένος απλά παίζοντας.
Είμαι ακόμα θύμα του σκακιού. Έχει όλη την ομορφιά της τέχνης – και πολύ
περισσότερο. Δεν μπορεί να εμπορευματοποιηθεί. Το σκάκι είναι πολύ πιο αγνό από την τέχνη στην
κοινωνική του θέση. Τα πιόνια είναι το αλφάβητο που
διαμορφώνει τις σκέψεις.Και αυτές οι σκέψεις, αν και αποδίδονται οπτικά πάνω στην σκακιέρα, εκφράζουν την ομορφιά τους αφηρημένα, σαν ένα
ποίημα. […] Έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι, ενώ όλοι οι καλλιτέχνες
δεν είναι σκακιστές, όλοι οι σκακιστές είναι καλλιτέχνες”.
Marcel Duchamp.

Installation view of “Endgame: Duchamp, Chess and the Avant-Garde,” 2016, at the Fundació Joan Miró.

Installation view of “Endgame: Duchamp, Chess and the Avant-Garde,” 2016, at the Fundació Joan Miró.

Installation view of “Endgame: Duchamp, Chess and the Avant-Garde,” 2016, at the Fundació Joan Miró.

Installation view of “Endgame: Duchamp, Chess and the Avant-Garde,” 2016, at the Fundació Joan Miró.

Installation view of “Endgame: Duchamp, Chess and the Avant-Garde,” 2016, at the Fundació Joan Miró.

Installation view of “Endgame: Duchamp, Chess and the Avant-Garde,” 2016, at the Fundació Joan Miró.

Installation view of “Endgame: Duchamp, Chess and the Avant-Garde,” 2016, at the Fundació Joan Miró.

Installation view of “Endgame: Duchamp, Chess and the Avant-Garde,” 2016, at the Fundació Joan Miró.

Λορέντζος Μαβίλης – ο Σκακιστής

Lorentzos_MavilisΟ “παιχνιδιάρης όσο και βαθύς στην πέννα Μαβίλης” (όπως τον «πειράζει»  σε σχόλιό της στο περιοδικό «Νουμάς» η Κερκυραία Ειρήνη Ζαβιτζιάνου -Δενδρινού) γεννήθηκε το 1860 στην Ιθάκη, όπου υπηρετούσε  τότε ο δικαστικός πατέρας του. Φοίτησε στο γυμνάσιο της Κέρκυρας. Ο φιλόλογος του γυμνασίου τον ξεχώρισε και τον έφερε δεκαπεντάχρονο στη λέσχη της «Αναγνωστικής Εταιρείας Κέρκυρας». Στις αίθουσες  του παλιότερου αυτού από τα ελληνικά  πνευματικά ιδρύματα γνώρισε τον Ιάκωβο Πολυλά, το Γεράσιμο Μαρκορά και άλλους παλιούς φίλους του Σολωμού.  Γύμνασε το πνεύμα του μαζί τους : στα διαβάσματα,  στις συγγραφές και στο σκακι! Ένα παιχνίδι  που μόλις είχε ξεκινήσει να παίζεται στη νέα Ελλάδα.

Μετά το γυμνάσιο, έφυγε στην Αθήνα για σπουδές στη Φιλοσοφική Σχολή του Πα- νεπιστημίου, αλλά δεν παρέμεινε πάνω από ένα έτος (1877-78) γιατί θέλησε να συ- νεχίσει στα γερμανικά πανεπιστήμια, όπου τον τραβούσε η αγάπη  του προς τους Γερμανούς ιδεαλιστές φιλοσόφους και η ελεύθερη φοιτητική ζωή.

Στο πανεπιστήμιο του Μονάχου γράφτηκε το 1878. Δεν υπήρχε ακόμα σκακιστικός σύλλογος  για να μπορούν να παίζουν οι φοιτητές  σκάκι, στο οποίο ο Μαβί- λης ήταν ήδη ισχυρός παίκτης. Έτσι είχε πολύ χρόνο να διαβάσει την ξένη κλασσική λογοτεχνία και να μάθει σε καλό επίπεδο τρεις ακόμη ξένες γλώσσες (Γερμανικά, Αγγλικά και Γαλλικά), αφού Ιταλικά και Ισπανικά ήδη γνώριζε.  Έζησε έντονη φοιτητική ζωή, γράφτηκε μέλος σε φοιτητικά σωματεία, που σκοπός τους ήταν η μόρφωση ιπποτικού χαρακτήρα, με πειθαρχία και σωματικές σκληραγωγίες. Απόκτησε και μια χαρακιά στο μάγουλο από φοιτητική  μονομαχία, από τις πολλές που πήρε μέρος και συνηθίζονταν τότε. Στην Ελλάδα, άφηνε πάντα γένια για να κρύβει  αυτή τη χαρακιά.   Οι δικοί του τον κάλεσαν πίσω στην Κέρκυρα  το 1884.

Το έτος εκείνο ασχολήθηκε περισσότερο με τη λογοτεχνία, κοντά στους φίλους του της «Αναγνωστικής Εταιρείας», αλλά αναπολούσε την έντονη ζωή στη Γερμανία και το επόμενο έτος ξαναγύρισε  στο Μόναχο. Υποσχέθηκε ότι θα επιστρέψει διδάκτορας.

Νεανικοί έρωτες και η ενασχόλησή του με το σκάκι (υπήρξε ιδρυτής του Σκακιστικού Συλλόγου του Πανεπιστημίου του Μονάχου το 1886), τον έφεραν  σε απόγνωση γιατί τα χρόνια περνούσαν και δεν κατάφερνε να αποφοιτήσει. Τότε βρέθηκε θέμα σχετικό με τη σύγκριση βυζαντινών κειμένων και ένας Γερμανός φίλος του από τη σκακιστική  ομάδα, που είχε τελειώσει διδακτορικό στη Βυζαντινολογία, τον βοήθησε. Ένα χρόνο έμεινε στο Μπρεσλάου, όπου ζούσε ο φίλος του Ζέγκερ και μελέτησαν τα βυζαντινά κείμενα. Ταυτόχρονα έπαιξε σε δυό πρωταθλήματα σκάκι. Την ίδια χρονιά, που πήρε τον τίτλο του διδάκτορα (1890), κέρδισε και τον τίτλο του πρωταθλητή Βαυαρίας στο σκάκι.

Το 1890 επέστρεψε οριστικά στην Ελλάδα. Την περίοδο, που ακολούθησε, οι Γερμανοί φίλοι του δεν τον ξέχασαν. Μεταφράζουμε  από το φυλλάδιο για τα δεκάχρονα του Σκακιστικού Συλλόγου του Πανεπιστημίου του Μονάχου, κείμενο σχετικό με το Μαβίλη, όπου γίνεται και  παράπλευρη σύγκριση ανάμεσα στις φυσικές ελληνικές και γερμανικές αρετές :

« …  Το γεμάτο λεπτότητα παιχνίδι του δόκτορα Μαβίλη ήταν, από τις πρώτες μέρες του Πανεπιστημιακού Σκακιστικού Συλλόγου, το απαραίτητο συμπλήρωμα στον πιο σταθερό  τρόπο παιξίματος του δόκτορα Ζέγκερ, ο οποίος έδινε περισσότερη βαρύτητα στην ορθότητα του τέλους μιας παρτίδας  παρά στην ορμητικότητα της αρχής και τη μαχητική διεξαγωγή  επιθέσεων.   Οι κύριοι Μαβίλης και Ζέγκερ  δεν είναι μόνο από σκακιστική  άποψη, αλλά και γενικότερα από ανθρώπινη και σπουδαστική, το «ζευγάρι των Διόσκουρων», που φρουρούν τις ιστορικές πύλες του Πανεπιστημιακού Σκακιστικού Συλλόγου του Μονάχου».

Mikelis_Avlihos

Το 1896, έφυγε για την Κρήτη, μαζί με τον ανηψιό του Πολυλά Κωνσταντίνο Θεοτόκη, τον παλιό του συμφοιτητή Σωτηριάδη και πολλούς στρατιωτικούς, για να ενισχύσουν το εκεί επαναστατικό κίνημα.

Το  1897,  επικεφαλής σώματος εβδομήντα ανταρτών, που ο ίδιος στρατολόγησε,  πολέμησε για την απελευθέρωση της Ηπείρου σε έναν πόλεμο – παρωδία, στον οποίο είχαν παρασύρει την κρατική ιεραρχία οι φλογερές Ιδέες της «Εθνικής Εταιρείας».

Η αποτυχία του πολέμου του 1897 του έκοψε τα φτερά, όπως σε όλους τους Έλληνες. Για πολλά χρόνια είχε γίνει σκιά του εαυτού του, είχε απομακρυνθεί  από τα κοινά, πλην μιας πρωτοβουλίας  το 1902 να μην εγκατασταθεί καζίνο για τυχερά παιχνίδια στο νησί της Κέρκυρας. Ήταν τότε που  έγραψε τα περισσότερα  ποιήματά του, αλλά  δεν τα δημοσίευσε.

Μετά την ανάμιξη του στρατού για επανακαθορισμό του Ελληνικού Κράτους το 1908, γεγονός που κατέλυε  προσωρινά τη δημοκρατία, αλλά έφερνε νέες προοπτικές, πείσθηκε να συστρατευθεί με τις ιδέες του Ελευθέριου Βενιζέλου και απέκτησε ξανά αισιοδοξία και ελπίδα. Στις εκλογές του 1910 για αναθεώρηση του Συντάγματος, οι  φίλοι του τον πίεσαν  να θέσει  υποψηφιότητα και εξελέγη βουλευτής με το κόμμα των Φιλελευθέρων του Ελευθέριου Βενιζέλου. Ο λόγος του στη Βουλή, στις26/2/1911, για την υποστήριξη της δημοτικής γλώσσας, δημοσιεύεται στα «Άπαντά» του και έχει μείνει ιστορικός. Εκεί, απαντώντας στην κατηγορία των υποστηρικτών της καθαρεύουσας ότι η δημοτική είναι χυδαία γλώσσα, είπε το γνωστό: «χυδαία γλώσσα δεν υπάρχει,  υπάρχουσι χυδαίοι άνθρωποι…».

Σε ηλικία πενήντα τριών χρόνων πήρε μέρος στην εκστρατεία απελευθέρωσης  της Ηπείρου, ως λοχαγός σώματος Ελλήνων και Ιταλών εθελοντών υπό τον Επτανήσιο Αλέξανδρο Ρώμα. Σκοτώθηκε  στο ύψωμα του Δρίσκου στις 28 Νοεμβρίου  του 1912. Τα Γιάννενα έγιναν ελληνικά στις αρχές του 1913.

Πολλά έχουν γραφτεί για τη θυσία του Λορέντζου Μαβίλη,  μετά την οποία όλοι τον παραδέχτηκαν ότι ήταν άνθρωπος των έργων και όχι άνθρωπος  των λόγων, όπως συνήθιζαν να πιστεύουν για τους διανοουμένους. Ο Μαβίλης ήθελε να λέγεται «σκακιστής»  γιατί ήταν από  τους πρωτοπόρους στο παιχνίδι  αυτό.  Αφιέρωσε πολλά για το χόμπι του, σε μια εποχή που και στην Ευρώπη δεν υπήρχαν πολλοί οργανωμένοι  σκακιστικοί σύλλογοι και Ομοσπονδίες. Αγωνίσθηκε για να φτιάξει το Σκακιστικό Σύλλογο του Πανεπιστημίου του Μονάχου στη Γερμανία και συντήρησε το σκάκι στην Αναγνωστική Εταιρεία Κέρκυρας. Συνέθεσε σκακιστικά προβλήματα. Έπαιξε με πολλούς καλούς σκακιστές της εποχής του (ακόμη και με το μελλοντικό Παγκόσμιο Πρωταθλητή Εμ- μανουήλ Λάσκερ) και απέκτησε καλούς φίλους στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

skaki_11Ένα ορθόδοξο πρόβλημα του Λορέντζου Μαβίλη (1893). Παίζουν τα λευκά και κάνουν ματ σε τρεις κινήσεις

Ο  Μαβίλης, λόγω της σεμνότητάς του και γνωρίζοντας ότι υπήρχαν πολλοί παλιότεροι και καλύτεροι από αυτόν, αισθανόταν αμηχανία όταν τον αποκαλούσαν «ποιητή». Όταν ήταν βουλευτής  στην Αθήνα, αρκετοί τον προέτρεψαν να δημοσιεύσει μια συλλογή με ποιήματά του. Ξεκίνησε να τελειοποιεί τα παλιά του ποιήματα, αλλά δεν ολοκλήρωσε την προετοιμασία, γιατί τον πρόλαβε το καθήκον προς την πατρίδα.

Ο Μαβίλης ήξερε ότι το σκάκι είναι παιχνίδι. Κινούμενος μέσα στους κανόνες (το “σύστημα αρχών”) του σκακιού, δεν δίσταζε να κάνει λάθη για να διατηρήσει την ιδέα του παιχνιδιού.

Λ. Μαβίλης – Sauer
Breslau 1889
6th German Chess Federation Congress – Hauptturnier A

1. ε4 ε5 2. ζ4 Αγ5 3. ζxε5 Βθ4+ 4. η3 Βxε4+ 5. Βε2 Βxθ1 6. Ιζ3 Αη1 7. δ4 Αxθ2 8. Ιxθ2 Βη1 9. Αζ4 Βxδ4 10. Ιγ3 Ιε7 11. Ιζ3 Ββ4 12. Ο-Ο-Ο γ6 13. ε6 δxε6 14. Αδ6 Βη4 15. Πδ4 Βθ5 16. η4 Βη6 17. Ιε5 Βη5+ 18. Ρβ1 ζ5 19. Ιζ3 Βη6 20. Βδ2 Ιδ7 21. Αα3 Πζ8 22. Πxδ7 1-0

Πηγή του άρθρου το σπουδαίο βιβλίο του Παναγή Σκλαβούνου «Έλληνες σκακιστές του 19ου αιώνα»