AlphaZero, Σκάκι και Τεχνητή Νοημοσύνη

cover_image_portrait Παρακάτω μπορείτε να παρακολουθήσετε μία από τις δέκα προτεινόμενες παρτίδες μεταξύ της σκακιστικής μηχανής Stockfish και του γνωστού μας πλέον AlphaZero. Στις αρχές του 2019 αναμένεται μάλιστα το βιβλίο του Βρετανού GM Sadler το οποίο έχει σκοπό όχι μόνο να μας αναλύσει τις καλύτερες παρτίδες αλλά και να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε την συνεισφορά του σκάκι στην εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ).

H Deep Mind του Κυπριακής καταγωγής Demmis Hassabis, το 2014 εξαγοράστηκε από την Google για το ποσό των 400 εκατομμυρίων λιρών Αγγλίας με κύριο όχημα της τον AlphaZero. O AlphaZero – σε αντίθεση με τις κλασσικές μηχανές – χρησιμοποιεί την ενισχυτική μάθηση (reinforcement learning) ως σύστημα εκπαίδευσης του μέσα από την άμεση αλληλεπίδραση με το περιβάλλον. Η Deep Mind δεν προσπαθεί απλά να φτιάξει την “εξυπνότερη¨ μηχανή αλλά προσπαθεί να φτιάξει τη πρώτη μηχανή με δική της αντίληψη!

Όπως ο Garry Kasparov πρόσφατα δήλωσε, ο AlphaZero είναι για την επιστήμη της τεχνητής νοημοσύνης ότι υπήρξε για την γενετική η κοινή μύγα των φρούτων (Drosophila melanogaster).

Σίγουρα και αυτό το σύστημα δεν είναι τέλειο καθώς πάντα θα υπάρχουν οι εξαιρέσεις αλλά και οι απρόβλεπτοι παράγοντες. Πρόκειται όμως για ένα σημαντικό βήμα για το παιχνίδι αλλά και τον κόσμο μας. Το μέλλον αναμένεται συναρπαστικό!

John Nunn Μαθηματικός – Σκακιστής – Αστρονόμος

71288


O Παγκόσμιος Πρωταθλητής Μάγκνους Κάρλσεν είχε πριν λίγα χρόνια δηλώσει ότι ο John Nunn ήταν πολύ έξυπνος για να γίνει παγκόσμιος Πρωταθλητής! Όπως  μας εξηγεί ο διάσημος σκακιστής, είχε τόσο πολλά επιστημονικά ενδιαφέροντα στη ζωή του τα οποία δεν του επέτρεψαν να δώσει στο σκάκι τον απαραίτητο χρόνο για να ανέβει στη κορυφή. Παρ’ όλα αυτά βρέθηκε για αρκετό καιρό στο τοπ -10! Ο Βρετανός GM ήταν ο νεαρότερος απόφοιτος της Οξφόρδης τα τελευταία 400 χρόνια ενώ αργότερα εγκατέλειψε την ακαδημαϊκή του καριέρα ως μαθηματικός στην Οξφόρδη  για να γίνει επαγγελματίας σκακιστής.

Στο βιβλίο του Μαθηματικά και Σκάκι αποδεικνύει ότι υπάρχει σχέση μεταξύ των δύο όχι όμως τόσο ισχυρή όσο πολλοί από εμάς φανταζόμαστε. Έχει περισσότερο να κάνει με τον τύπο ανθρώπου στους οποίους απευθύνονται και τα 2. Κάποιος με αναπτυγμένη την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων θα έχει καλύτερες τύχες  σε αυτά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι καλοί σκακιστές είναι καλοί στα μαθηματικά και το ανάποδο.

Υποστηρίζει βέβαια ότι η μελέτη του σκάκι κάνει καλό, όπως αντίστοιχα μας βοηθάει και η μελέτη των μαθηματικών. Μας αποτρέπει από το να λαμβάνουμε βιαστικές, παρορμητικές αποφάσεις και μας προτρέπει να σκεφτόμαστε πάντα τις συνέπειες πριν από κάθε «κίνηση» μας.

Για τα μαθηματικά:

Μας εξηγεί ότι τα μαθηματικά , η μουσική (αγαπημένος του συνθέτης ο Μότσαρτ) και το σκάκι συνδέονται καθώς και τα 3 έχουν αυτόνομη υπόσταση. Έχουν εσωτερικούς κανόνες, οι οποίοι δεν συνδέονται με τον υπόλοιπο κόσμο ή με άλλες θεωρητικές γνώσεις. Ενθαρρύνουν τη φαντασία και τη δημιουργικότητα και μπορείς να γίνεις κορυφαίος σε αυτά χωρίς να χρειάζεται να ακολουθήσεις άλλους κανόνες. Μην ξεχνάμε ότι η πρώτη μηχανή – παγκόσμιος πρωταθλητής , γνωστή και ως Κάισσα ήταν δημιούργημα του Ρώσου Μαθηματικού Velsky. Ο κορυφαίος Paul Keres από το 1930 έως το 1960 είχε σπουδάσει μαθηματικά. Ο παγκόσμιος Πρωταθλητής Euwe είχε Phd στα Μαθηματικά,ο Gm Speelman επίσης . Εντύπωση ίσως προκαλεί  ότι ο Άlan Turing, αν και ήταν από τους πρώτους που σχεδίασε πρόγραμμα για σκακιστικές μηχανές, ο ίδιος ήταν κακός σκακιστής!

Για τους υπολογιστές:

Αν και στην εποχή όπου βρισκόταν στην ακμή του οι υπολογιστές είχαν ελάχιστη επιρροή στο σκάκι λόγω των χαμηλών υπολογιστικών δυνατοτήτων τους, σήμερα έχουν αλλάξει δραστικά την εξέλιξη του, ιδιαίτερα στο κορυφαίο επίπεδο. Μια αρνητική συνέπεια μάλιστα είναι η διάδοση του cheating, καθώς ο καθένας μπορεί στο κινητό να βρει και να παίξει κινήσεις καλύτερες ακόμα και από αυτές που θα έπαιζε ο παγκόσμιος πρωταθλητής. Σίγουρα όμως βοήθησαν στην εξάπλωση του αθλήματος και στην πρόοδο αυτού.

Για τον Λάσκερ και τους υπολογιστές:

Η μεγάλη διαφορά του Λάσκερ από τους υπόλοιπους της γενιάς του είναι ότι ήταν εκπληκτικός στο θέμα διαχείριση της ψυχολογίας. Ήξερε ακριβώς ποιες κινήσεις  – όχι πάντα οι καλύτερες- θα φέρουν σε δύσκολη θέση τον αντίπαλο και θα τον κάνουν να νιώσει άβολα ώστε να υποπέσει σε λάθη. Οι υπολογιστές δεν μπορούν – ακόμα- να το κάνουν αυτό.

Για τον Λάσκερ και τα μαθηματικά:

Αν και ήταν καλός μαθηματικός, η διαχείριση της ψυχολογίας ήταν μάλλον αυτή που τον βοήθησε να γίνει παγκόσμιος πρωταθλητής. Η ανεπτυγμένη αντίληψη του για το σκάκι και η ικανότητα του να δημιουργεί παραπλανητικές θέσεις το έδιναν το πλεονέκτημα έναντι των αντιπάλων του.

Ο John Nunn αγαπάει επίσης την επίλυση σκακιστικών προβλημάτων . Είναι ο ένας από τους τρείς μόλις σκακιστές που έχουν αναδειχθεί GM τόσο στο κλασσικό σκάκι όσο και στο καλλιτεχνικό. Η συνεισφορά του ως συγγραφέας είναι τεράστια και θεωρείται ο κορυφαίος από το την δεκαετία του ’90 και έπειτα στην ανάλυση των φινάλε. Χρησιμοποιώντας τόσο φινάλε από πραγματικές παρτίδες όσο και την δύναμη των υπολογιστών, εξήγαγε πρωτοπόρα συμπεράσματα που μας βοήθησαν στην κατανόηση των τόσο απαιτητικών φινάλε.

Εκτός από το Σκάκι και τα μαθηματικά ενδιαφέρεται για την Αστρονομία (όπως και ο Vishy Anand), όπου και εκεί οι επιδόσεις είναι φυσικά εξαιρετικές.

Σήμερα στην ηλικία των 63 διαμένει μόνιμα στη Κορνουάλη της Βρετανίας , συνεχίζει και ασχολείται με το σκάκι ενεργά, καθώς συμμετέχει σε τουρνουά βετεράνων, διατηρεί το κορυφαίο εκδοτικό οίκο Gambit και αναζητά καθημερινά την επίλυση σκακιστικών – και όχι μόνο γρίφων (χαρακτηριστική είναι η μελετη του σχετικά με το “γρίφο” γιατί όλες οι αγελάδες κοιτούν προς την ίδια κατεύθυνση κατά τη βοσκή!).

 

Μέλισσος ο Σάμιος

200px-Melissus_Nuremberg_Chronicle

O Μέλισσος ο Σάμιος, γιος του Ιθαγένη ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος εκ των Προσωκρατικών, καταγόμενος από τη Σάμο, που έζησε τον 5ο αιώνα π.Χ.. Υπήρξε μαθητής και ομόδοξος του Παρμενίδη και εκπρόσωπος (μάλλον ο τελευταίος) της ελεατικής σχολής.

Το 440 π.Χ., όταν ο Περικλής έπλευσε με 44 τριήρεις εναντίον της Σάμου, που είχε αποσκιρτήσει από την Αθηναϊκή Συμμαχία, ο Μέλισσος ανέλαβε την αρχιστρατηγία του στρατού των Σαμίων. Αρχικά είχε επιτυχίες, αλλά τελικώς οι Αθηναίοι, μετά από πολιορκία εννέα μηνών, ανάγκασαν τους αποστάτες να παραδοθούν.

Στο σύγραμμά του «Περί φύσεως ή περί όντος» ο Μέλισσος αναπτύσσει τη θεωρία του Ξενοφάνη, την οποία τελειοποίησε και ο Παρμενίδης. Η βασική αρχή της είναι ότι μόνο το «ον» υπάρχει, δηλαδή το Σύμπαν, και αυτό αναγκαστικά ταυτίζεται με τον Θεό.

Ειδικότερα, ο Μέλισσος δεχόταν ως αρχή του κόσμου το «εν» (ένα), το οποίο χαρακτήριζε αιώνιο, άπειρο, ενιαίο, ακίνητο, απόλυτα όμοιο μόνο με τον εαυτό του και αμετάβλητο: «Μέλισσος και Ζήνων το εν και το παν, και μόνον αΐδιον και άπειρον είναι το εν» , ενώ το γίγνεσθαι το θεωρούσε δημιούργημα των αισθήσεων, και γι’ αυτό απατηλό: «Μέλισσον εν το παν λέγοντας είναι και δια το τας αισθήσεις ψευδείς είναι».

Δίδασκε ότι το «όντως ον» «ουκ έχει αρχήν, ουδέ τελευτήν» και συνεπώς δεν μπορεί να γεννηθεί αφ’ εαυτού. Διότι αν γεννιόταν, τότε μοιραία θα έπρεπε και να πεθάνει, ενώ το όντως ον είναι αιώνιο και άφθαρτο.

Ο Μέλισσος απέρριπτε τόσο την εμπεδόκλειο διδασκαλία για την ανάμιξη των 4 βασικών στοιχείων, όσο και την υπόθεση της ατομικής θεωρίας για την ύπαρξη κενού χώρου. Πίστευε και δίδασκε ότι στη Φύση δεν υπάρχει τίποτα το βέβαιο και ότι όλα τα επίγεια είναι φθαρτά.

Σύμφωνα με τον Διογένη Λαέρτιο, ο Μέλισσος θεωρούσε ότι το Σύμπαν είναι ένα, άπειρο, πλήρες, αναλλοίωτο, ακίνητο και ομοιογενές: «εδόκει δε αυτώ το παν άπειρον είναι και αναλλοίωτον και ακίνητον και εν και όμοιον εαυτώ και πλήρες». Ήταν αντίθετος στις θεωρίες της κίνησης και της μεταβολής.

Σύγχρονοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι το έργο του Γοργία «Περί φύσεως ή περί του όντος» αντέγραψε το ομώνυμο έργο του Μελίσσου, πράγμα που ανακαλύφθηκε με αντιπαραβολή προς τα σωζόμενα, από τον Σιμπλίκιο, αποσπάσματα του έργου του Μελίσσου.

O ρόλος των σκακιστικών μηχανών στο σύγχρονο σκάκι – Ν. Ντίρλης

14570648_1272842839407091_1677334898684506102_oΟι σκακιστικές μηχανές και οι βάσεις δεδομένων έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της προετοιμασίας του σημερινού σκακιστή. Γνωρίζουμε όμως να χρησιμοποιούμε αυτά τα πανίσχυρα εργαλεία σωστά; Με ποιους τρόπους μπορούμε να κάνουμε την προετοιμασία μας πιο γρήγορη, πιο αποτελεσματική και πιο ενδιαφέρουσα;

Την Τετάρτη 17/10 – 19:00 στο Μανιάκειο (αίθουσα συλλόγου στο Βαθύ) σε μια 2ωρη διάλεξή του, θα μοιραστεί μαζί μας τις τεχνικές του γνώσεις σχετικά με: – Πως στήνουμε σωστά μια σκακιστική μηχανή στο δικό μας μηχάνημα; – Πως χρησιμοποιούμε τις βάσεις δεδομένων; – Πως δημιουργούμε σωστά αρχεία αναλύσεων; – Πώς χρησιμοποιούμε τις μηχανές και τις βάσεις για να αναλύσουμε μια θέση στο άνοιγμα; – Πώς διαλέγουμε τα ανοίγματα μας και με ποιες τεχνικές προπονούμαστε σε αυτά;

ipad-checkmate-4e3ae1f-introΟ Νίκος Ντίρλης τελείωσε την Σχολή Μηχανικών Ηλεκτρονικών Υπολογιστών και Πληροφορικής του Πολυτεχνείου Πάτρας και από το 2011 έχει εργαστεί ως προπονητής πολλών παιχτών που αγωνίζονται στο σκληρό περιβάλλον του επαγγελματικού σκακιού. Το 2016 στην σκακιστική ολυμπιάδα του Μπακού ήταν προπονητής και αρχηγός της Εθνικής Δανίας, μιας ομάδας με 5 GMs.

Επίσης θα μοιραστεί ιστορίες μαζί μας από επιτυχημένες και αποτυχημένες προετοιμασίες στις 3 Ολυμπιάδες που έχει δουλέψει με την Εθνική Δανίας και σε πολλά παγκόσμια και εθνικά πρωταθλήματα.

Σημειώνουμε επίσης ότι ο κ. Ντίρλης είναι συγγραφέας του κορυφαίου εκδοτικού οίκου Quality Chess.  Τα βιβλία του “Playing d4-d5” και “Playing e4-e5” απέσπασαν κορυφαίες κριτικές και βραβεύτηκαν.

Η επίσκεψη του πραγματοποιείται στο πλαίσιο ανάπτυξης νέων συνεργασιών και νέων μεθόδων προπονητικής με σκοπό τη βελτίωση των αθλητών μας. Σας περιμένουμε.

 

3o Κύπελλο Λύσης “Βύρων Ζάππας”

Chess_solvingΤην Κυριακή 30 Σεπτεμβρίου 2018 (ώρα 11.00-13.30) θα  πραγματοποιηθεί το 3ο Κύπελλο «Ζάππας» στη Λύση Σκακιστικών Προβλημάτων, το οποίο είναι αφιερωμένο στον κορυφαίο Έλληνα συνθέτη σκακιστικών προβλημάτων Βύρωνα Ζάππα (από τους λίγους με τον τίτλο του γκρανμαίτρ στη σύνθεση). Μετά τις επιτυχημένες διοργανώσεις του Κυπέλλου Λύσης, που διεξάγεται στην αρχή της χρονιάς, στόχος του Κυπέλλου «Ζάππας» είναι να δώσει μια ακόμη ευκαιρία στους Έλληνες λύτες να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους και να καθιερωθεί και αυτό στο ελληνικό καλεντάρι του καλλιτεχνικού σκακιού.

Όπως και το Κύπελλο Λύσης, Το Κύπελλο «Ζάππας» είναι ένας διαγωνισμό που:

α) απευθύνεται τόσο σε έμπειρους λύτες όσο και σε σκακιστές που ελάχιστα ή και καθόλου έχουν ασχοληθεί με τα σκακιστικά προβλήματα

β) θα πραγματοποιηθεί ταυτόχρονα σε πολλές ελληνικές πόλεις, με κοινά θέματα και ενιαία βαθμολόγηση, ώστε να δοθεί η ευκαιρία σε περισσότερους σκακιστές να γνωρίσουν τον κόσμο του Καλλιτεχνικού Σκακιού.

Στο διαγωνισμό θα δοθούν προς λύση 12 προβλήματα από όλες τις «επίσημες» κατηγορίες (δηλ. δύο σε κάθε κατηγορία: ορθόδοξα δύο κινήσεων, ορθόδοξα τριών κινήσεων, ορθόδοξα περισσοτέρων κινήσεων, βοηθητικά, αντίστροφα και σπουδές) και οι διαγωνιζόμενοι θα προσπαθήσουν να λύσουν όσο περισσότερα μπορέσουν μέσα στο χρόνο των 2,5 ωρών. Τα μισά προβλήματα (το ένα κάθε κατηγορίας) έχουν επιλεγεί έτσι ώστε να είναι επιλύσιμα ακόμη και από άπειρους -στον τομέα αυτόν- σκακιστές, ενώ τα άλλα μισά είναι επιπέδου διεθνών διαγωνισμών. Φυσικά πολύ χρήσιμο έως απαραίτητο θα ήταν οι αρχάριοι στη λύση να κατατοπιστούν εκ των προτέρων για το είδος των προβλημάτων που θα αντιμετωπίσουν, τον τρόπο γραφής των απαντήσεων, τις συνθήκες κλπ. Για το σκοπό αυτό υπάρχει υλικό στην ιστοσελίδα: http://www.kallitexnikoskaki.blogspot.gr (με χρήση υπερσυνδέσμων επί της παρούσας προκήρυξης).  Συγκεκριμένα: α) Περιγραφή όλων των επίσημων κατηγοριών και του τρόπου γραφής των λύσεων β) Ειδική αναφορά στα Βοηθητικά και τα Αντίστροφα γ) Διαδικτυακές προτάσεις για να βρείτε προβλήματα δ) Το γλαφυρό άρθρο του Παναγιώτη Κονιδάρη «η συνωμοσία των λυτών»: http://skakistiko.com/wp-content/uploads/2017/09/η-συνωμοσία-των-λυτών.pdf ε) Λεπτομερέστερη και επιστημονικότερη παρουσίαση του Καλλιτεχνικού Σκακιού, για όσους ενδιαφέρονται να εμβαθύνουν στο θέμα.

Συνοπτική περιγραφή

Τα προβλήματα μοιράζονται τυπωμένα σε διαγράμματα. Ο κάθε λύτης τοποθετεί τις θέσεις στη σκακιέρα που του δίνεται (μπορεί να χρησιμοποιήσει και δικές του) και προσπαθεί να βρει τις λύσεις μετακινώντας, αν θέλει, τα κομμάτια. Καταγράφει τις απαντήσεις σε ειδικό φύλλο.

Βαθμολόγηση, βραβεύσεις, Elo

Οι απαντήσεις των λυτών όλης της χώρας θα συγκεντρωθούν και θα βαθμολογηθούν από τον «κεντρικό» διοργανωτή, ώστε να υπάρξει ενιαίος πίνακας βαθμολογίας. Τα αποτελέσματα θα «μετρήσουν» για το Διεθνές Elo (του Καλλιτεχνικού Σκακιού, εννοείται). Ο πρώτος στην κατάταξη καθώς και ο πρώτος έφηβος [Προσοχή! Για τον ορισμό του «εφήβου» θα ακολουθήσουμε φέτος τον κανονισμό της WFCC που περιλαμβάνει όποιον δεν κλείσει, μέσα στο 2018, τα 23 του χρόνια] θα βραβευθούν με κύπελλα, ενώ οι επόμενοι δύο με μετάλλια. Μετάλλιο θα απονεμηθεί και στην πρώτη γυναίκα. Οι κατά τόπους Διευθυντές Αγώνων μπορούν προαιρετικά να βαθμολογήσουν (ανεπίσημα) σε τοπικό επίπεδο τους λύτες της πόλης τους και να τους βραβεύσουν ανάλογα.

Ώρα έναρξης

Η ώρα έναρξης (11.00 π.μ.) θα τηρηθεί πολύ αυστηρά για ευνόητους λόγους (ανάγκη ταυτόχρονης έναρξης σε όλες τις πόλεις). Συνιστούμε σε όσους δεν έχουν εμπειρία τέτοιων διαγωνισμών, να προσέλθουν αρκετά νωρίτερα (30-40 λεπτά) ώστε να λύσουν με άνεση τυχόν απορίες τους.

Πόλεις όπου θα διεξαχθούν Διαγωνισμοί :

  • ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Εντευκτήριο Σ.Κ. Κυβελείων “En Passant (Αγίας Τριάδος 23 – Θεσσαλονίκη). Υπεύθυνη: Άννα Ηλιάδου, τηλ. 6946-768645, email: kiveliachess@gmail.com
  • ΠΑΤΡΑ: Παμπελοποννησιακό Στάδιο (Αίθουσα σκακιού), Πατρών-Κλάους 93. (Εξυπηρετούν τα λεωφορεία 2 και 7). Υπεύθυνοι: Αλέξανδρος Αλεξόπουλος, τηλ. 6983-520780 email: aagdalex@gmail.com και Ράνια Κυδωνιάτη, e-mail: info@sopatron.gr
  • ΑΛΙΜΟΣ (ΑΘΗΝΑ): “Ευπαλίνειο” Επαγγελματικό Λύκειο (ΕΠΑΛ) Αλίμου (αίθουσα εκδηλώσεων), Πάτμου 1 και Δωδεκανήσου (είσοδος από Πάτμου 1), (5 λεπτά με τα πόδια από το σταθμό μετρό της Ηλιούπολης (κόκκινη γραμμή)). Υπεύθυνος: Δημήτρης Σκυριανόγλου, τηλ. 6973-039006, email: dimiski@di.uoa.gr
  • ΧΑΝΙΑ: Λέσχη Α.Ο. «Κύδων» Χανίων, Εθνικό Στάδιο Χανίων (είσοδος από οδό Κοραή). Υπεύθυνος: Νίκος Σγουρός, τηλ. 6978-777543, email: nsg1971@yahoo.gr
  • ΠΡΕΒΕΖΑ: Εθνικής Αντίστασης και Κολοβού, Υπεύθυνος: Ανδρέας Αθανασιάδης, τηλ. 6973-240377, email: andrewathanassiadis@gmail.com
  • ΕΡΜΟΥΠΟΛΗ Σύρου: Αφροδίτης 2 (εντευκτήριο Σ.Σ. Σύρου): Υπεύθυνος: Μιχάλης Κεραμιώτης, τηλ: 6937-313878, email: slowhand@otenet.gr
  • ΣΑΜΟΣ: Στο Βαθύ Σάμου (Μανιάκειο). Υπεύθυνος: Δημήτρης Δαγκλής, τηλ: 6946-951431, email: ddaglis@hotmail.com
  • ΔΡΑΜΑ: Εντευκτήριο Σκακιστικού Ομίλου Δράμας  (25ης Μαρτιου 2α). Υπεύθυνος: Χρήστος Δεμιρτζόγλου, τηλ: 6945-499800, email: sidchris@gmail.com
  • ΑΓ. ΚΗΡΥΚΟΣ Ικαρίας: Έδρα του Συλλόγου «Ιωάννης Μελάς», αίθουσα Ζήση, πεζόδρομος Αγ. Κηρύκου. Υπεύθυνη: Κατερίνα Διαμαντάκου, τηλ: 6946-821881, email: katerikaria@hotmail.gr
  • ΧΑΛΚΙΔΑ: Επιμελητήριο Ευβοίας (2ος όροφος, αίθουσα εκδηλώσεων), Ελ. Βενιζέλου 12. (χάρτης εδώ). Υπεύθυνος: Γιώργος Τσουνής, τηλ. 6932-274274, e-mail: tsounisg@gmail.com